تێگهیشتنی زیاتر له بیری ئیسلامی و ڕێچکهی عهلهمانیهت
ئاماده کردنی بۆ ڕێگای ڕاستی : ماکوان
بهشی ههشتهم
بۆ ئیسلام تاکه دین بێت
ئهی
مهسیحیهت یههودیهت؟
بۆ ئیسلام باشتره:
بۆ ووهڵام دانهوهی ئهم پرسیاره دهڵێین : بێ گومان که ئهم دوو ئاینه ئاینی خواین و له لایهن خوای گهورهوه بۆ ههردوو پهیام بهری خۆی { موسا، عیسا}
ناردوه سهلامی خوا له ههردوکیان بێت، وه ههردوکیان موژدهیان داوه به وهی که کهسێك دێت ناوی {محمد}ه تهواو کاری ههموو ئاینهکانه وه، بهڵهگهمان پهرتوکهکانی خۆیانه بۆ سهلماندنی ئهم باسه ههندێك بهڵگه دهخهمه ڕوو که چۆن باس له هاتنی پێغهمبهری ئیسلام، دهکات له ههردوو ئاینهکهدا مهسیحی ئاینی یههودی، کهواته ههر ئیسلامه بهکهڵکی ژیان و ژیار دێت.
مژدهدانی ئینجل وتهورات بۆ هاتنی (موحهمهد)
لهدوای باس و لێکۆڵینهوه یهکی زۆر له چهند لایهنێکی تراژیدیای مرۆڤایهتیمان خسته بهرچاو کهم تا زۆر باسمان له سهر ئاین و بیروفکری کۆمهنیستی ویان به گشتی فکره چهپهکان.
له دوای تێڕامانمان بۆ ئهم فکرانه ماوه بڵێین سهرهی یههودیهت ومهسیحیهته.
که دوو ئاینی سهرهکی جیهانن بۆشتان دهرکهوت له سایهی شارستانی ماتریالیستی ئهو شارستانیهتهی که بڕوای به گهورهی یهك خوای پاك و بێگهرد نییه کهم تا زۆر دهست نیشانی ئهوهشمان کرد.
له ڕووی عهقڵانیهتهوه بون وبنهماکانی ئیسلاممان سهلماندوه و وه خۆشی فهرز کردوه بهسهرکۆماڵانی خهڵکدا.
ئێستاش پێویست دهکات بۆ میللهتهکهی خۆم دهربارهی ئاینهکانی تریش وهك یههودی و مهسیحیهت لێرهوه کهم تا زۆر له گۆشهنیگای(نوسهر) هوه دیاره (نوسهر) وهك فکر دهڵێم بخهینه ڕوو، وه
زانیاری تهواوهتی له ڕێگای ئاینهکهی خۆیانهوه بهدهست بێنین وبه ئینساف و بێ هیچ پێچ و پهنا
که ئهم دوو ئاینه پهیامه حهقیقیه راستییه که له ئاسمانهوه هاتوه بۆ دوو پێغهمبهر که (موسا و عیسا) (درودی خوایان لێبێت) وه دهمانهوێت سۆراخێك بکهین یان گهشتێك به ناو دهقهکاندا وهناوهرۆکی ئاینهکهیان بپشکنین.
گومانیشی تێدا نییه ههموو ئاینهکان دیاره مهبهستمان ئهو ئاینانهیه که له ناو قورئاندا بانگێشتی بۆ کراوه، وه ههمووی حهقیقهتن له یهك ڕیشه و سهرچاوهوه ههڵقوڵاون.
یان تهنها جیاوازیهن له ههندێ ئهحکام ویاساو ئهرکی سهرشان و ڕێکخستنی ژیان و مرۆڤایهتی دا ههیه.
باشترین بهڵگهش بۆ ئهم قسهیهی من شاهیدێکهی پاشای حهبهشهی مهسیحیهکانتان بیر دههێنمهوه
که کاتێك موسڵمانهکان کۆچیان کرد بۆ ئهو جێگایه یهکێك له هاوهڵهبهڕێزهکانی پێغهمبهر (درودوو سڵاوی خوای لێ بێت) چاند ئایهتێکی قورئانی پیرۆزی بۆ خوێندهوه ئهویش ئهم شاهیدیهی دا که ووتی ئهوهی که گوێ بیستی بووم له قورئاندا هاتوه (ئهمه ئهوهیه که عیسا هێناویهتی)
له یهك سهرچاوه دهردهچن.
گومانیشی تێدا نییه ههر له ئادهمهوه تا خاتهم ههموو پهیامبهران بهتهیبهت ئهوانهی که خاوهنی پهیامی گهوره بوون. مهبهستم له پهیامی گهوره واتا خاوهنی پهرتوکی ئاسمانی بوون. ڕێگهیان بۆ پێغهمبهرانی دوای خۆیان خۆش کردوه تاکو ڕهوتی هیدایهت و ڕێنوێنی بۆ مرۆڤایهتی ببهستنهوه
له مرۆڤهوه بۆ خوای گهوره واتا ئیشی ههموو پهیامبهرهکان ناساندنی پهیامبهری دوای خۆیان بوه.
که تا بنچینهکانی پهیامبهری داهاتوو له کۆمهڵگهدا به کۆمهڵانی خهڵکی داهاتوو بناسێنێ تا ئاماده بکرێن بۆ پهرستش دیاره پهرستشی خوای پاك و تهنها.
ئهم ووشانهی که دامان به گوێی ئێوهدا دهبێ له ووتهکانی مندا وا دهربکهوێت که بیسهلمێنم بۆ ئێوه له تهورات و ئینجیل دا ڕێ خۆسکهر بوه بۆ پهیامی ئیسلام وه ئایا هیچ باسێك کراوه که ئیسلام دوا پهیامه وه (محمد)یش (درودوو سڵاوی خوای لێ بێت) دوا پهیامبهره.
لهبهر ئهم هۆیه پێویسته لهسهر مههوو مرۆڤێك که خوێنهری ئهم باسهی منه دهبێ بۆ خۆی ئهم پرسیارانه له ئهستۆ بگرێ وه به دوای ڕاستیهکاندا بگهڕێ ئهگهر کهسێکی دیندار بوو وهك ئهرکێکی قیامهتی ئهگهر کهسێکی خۆ بهڕۆشنبیر زانه بۆ دهوڵهمهند کردنی زانیاریهکانی خۆی با لهلای بمێنێتهوه، وه ئایا ئهم نوسینهی من تا چهند ڕاسته مهبهستیشم زیهتر لهوهیه که ههموو مرۆڤێك بهرپرسه له چارهنوس و بهدیهێنانی بهختهوهری و کامهرانی بۆ خۆی ئهمه له ڕووه ئهبیستمۆلۆژیاکهوه واتا ژێرخانه مهعریفیهکان لهوانهیه پرسیارهکه به دیوێکی تردا وا لێبکهین که ئهگهرهیچ کهسێك خاوهنی زانیاری نهبێت لهسهر ههر بیرو بۆچون و یاخود ئاین و ئایدۆلۆژیاو یان فکرو مهنههجێك زۆر عهیبه که دوای بکهوێت وه یان ئهگهر زانیاری لهسهر نهبێت وه قسهشی لهسهر بکات ئهوه له ههمووی عهیبتره کورد ووتهنی (عوزر له قهباعهت خراپتره) وهکو عهرزم کردن ئێمه دهزانین که ئهمڕۆ سێ ئاینی گهورهی خودایی وان له بهردهستماندا.
یهکهم: ئاینی یههودی که پهیامبهرهکهی (موسا) (سهلامی خوای لێبێت) بووه ئێستا کهسانێك پهیڕهوی ناکهن جگه له پاش ماوهکانی بهنی ئیسرائیل نهبێت که سهرجهم ژمارهیان له جیهاندا ناگاته (20)ملیۆن کهس چونکه جولهکهکان کردویانهته ئاینێکی نهتهوایهتی و ناسیۆنالیستی که سهر به ئیسرائیلن واتا له نهوهی (یعقوب)ن گومانیشی تێدا نییه له ڕووی فکرهوه که ئهمه دینێکی دهمارگیریهوه دهرگا لهسهر خۆ داخستنه.
دهمارگیری و دابڕان دهروێنێ له ناو خهڵکیدا وه خهڵکی فێری دوژمنایهتی دهکات ئهم ئهینهی که بۆ (موسا) ( سهلامی خوای لێبێت) هاتوه که پهیامهکهی تهوراته ههموو دهقهکانی ههڵشێوێنراون بهسهر یهکتریدا .
ئهو کتێبهیه که ئهمڕۆ فڕی به سهر کتێبی خواوه نهماوه.
واتا دروست کراوی دهستی ئهحبارهکانه ئهتوانین پێی بڵێین ئاینی ئهحباری.
چونکه ئهو پهیامهی که له تهوراتی ڕاستیدا هاتوه ئهو پهیامه نییه که ئێستا لهم تهوراتهدا ههیه وه پهشان باسی دهست کاری کردن و دهقکانی یهك به یهك دهکهین ئهمه تهنها سهرهتایهك بوو بۆ چونه ناو ئهینی یههودیهتهوه.
دووهم: ئاینی مهسیحی ئهم ئاینهش له پاش مهسیح( سلاوی خوای لێبێت) دوچاری گۆڕین ودهستکاری وشێواندن بوو لێکۆڵهرهوان له کاروباری مهسیحی دا خۆیان دانیان بهم ڕاستیهدا ناوه خۆیان ئهو ئهنجامه خهتهرناکهیان بڵاوکردۆتهوه که دهڵێن گوایه ئهو بۆچونانهی که له ئهینی مهسیحی دا ههیه بۆچونهکانی باوکه
( پۆڵسه) .
ئهمهش له ڕاستیدا هیچ بنهمایهکی تێدا نهماوه ههر ههمووی دهستکاری کراوه لهسهر دهستی پۆڵسی جولهکه.
سهرهتا پێم خۆشه مێژوویهکی (پۆڵس)باس بکهم که کێ یه و له کوێ وه سهرچاوهی گرتوه دیاره که (پۆڵس) ناوی (شائول)ه له ڕهگهزو نهژادی ڕۆمانیه له ڕهچهڵهکدا، له قودس خویندویهتی وهك پێشتر ئاماژهم پێ کرد لهسهر ئاینی یههودی پهروهرده و گهوره بووه. له ناو خهڵکیشدا به کابرایهکی باوك دۆست و نیشتمان پهروهر ناسرابوو وه ماسیحیهکانیشی دهچهوساندهوه لهو سهردهمهدا.
پۆڵس خۆی یهکێك بوو لهوانهی شایهدی بهرد بارانکردنی (ئیستفانۆس) بوو وه خۆشی بهشدار بوو لهو کاتهدا.
ئیستفانۆس لهلای مهسیحیهکان به شههیدی یهکهم و پیاوێکی گهوره دهناسرێت له ساڵی (30)ی زاییندا له لایهن ڕۆماوه داوای لێکرابوو که بچێت بۆ دیمهشق بۆ بهرهنگاری کردنی مهسیحیهت بهڵام دواتر وای بڵاو کردهوه که مهسیح هاتۆته لای و کاتێك که چوه بۆ دیمهشق، گوایه مهسیح پێی ووتوه بۆ دهم چهوسێنیتهوه ئهویش له دیتنی ئهو نورهی مهسیح سێ ڕۆژ کوێر بووه و پاشان چۆته ناو دیمهشق و لهوێ چاوی کراوهتهوه ئیتر لهو سهردهمهوه چاو و دڵی کهوتۆته کار وه دهست بهکار بووه بۆ بڵاوکردنهوهی ئاینی مهسیح.
بهڵام له ڕاستیدا مێژوو نوسان دهڵێن که ئهمه فێڵ بووه بۆ ئهوهی دهستور وئهحکامهکان بگۆڕێت و به بیرو بۆچون و داهێنانێکی نوێ بیان نوسێتهوه که ئهویش بریتیه له بیری سێگانه (الثالوث).
بزانین چۆن گۆڕانکاری و دهست کاری لهههردوو ئاینی یههودی و مهسیحی دا کراوه گومان لهوهدانیه که ئێمهی موسڵمان ههردوو پهیامه ئاسمانیهکه به نێردراوی خوای گهورهی دهزانین وه گومانیشمان لهوهدا نییه که دهست کاری کراوه، واتا ئهم دوو ئاینه ئهتوانین بڵێین بیرو بۆچونی قهشهکان و ئهحبارهکانه که جگه له داستانی ئهفسانه و شتی ناواقعی شتێکی دیکه بهرچاو ناکهوێت تیایدا.
کاتێك که سهیری چهمك و دهقهکان دهکهین له ههردوو پهرتوکدا تێگهیشتنێکی ووشك و زشت و شێواوی پێوه دیاره به هیچ جۆرێك بیری ئیمان و باوهڕ ناتوانێت تهعبیر له بانگهوازی پهیامی ئهو پهیامبهره ناکات جا بۆ زیاتر باس کردنی ئهم باس و بابهته با سۆراخێك به نااو تهورات و ئینجیلی ئهم ڕودا بکهین به باشی سهرنجیان بدهین و لێیان بکۆڵینهوه تا بزانین بهرجهسته ترین و زهق ترین نیشانهکانی گۆڕین و دهستکاریهکی ڕوون و ئاشکرای پهیامی مهسیحی لهوهدا دهردهکهوێت که یهك ئینجیل هاتۆته خوارهوه بۆ (عیسا) (سڵاوی خوای لێبێت) کهجی ئێستا به چوار ئینجیل ناسراو و بهناوبانگه سهرباری بهکار هێنانی دهیان ئینجیلی دیکهش ههمووی لافی ئهوه دهدهن له ئینجیلی ئهوان سروشتێکی خوایه له کاتیکیشدا که ههموو ئینجیلهکان له ڕووی گیان و ئایدیاو بیرو بۆچونهوه هاتۆته خوارهوه بۆ (عیسا) (سڵاوی خوای لێبێت) بۆیه دهپرسین که ئهم ئاینه ئاینێکی لۆژیك نییه دهکرێ بپرسین له مهسیحیهکان ئهم دوو ئینجیله له کوێوه هاتوون تکایه وهڵام وه ههموشی بیری سێگانه دهخاته ڕوو واتا باوك و دایك وه ڕۆحێکی پاك. که له ڕاستیشدا پێغهمبهر مهسیح (سڵاوی خوای لێبێت) بانگهوازی بۆ یهکتا پهرستی کردوه.
ئهگهر دیقهتی چهند دهقێکیش بهین ئهگهرچی گۆڕانکاریشیان پێوه دیاره دان به یهکتا پهرستندا دهنێت له وانهوهیه که له (یوحهنا) دا ڕیوایهت کراوه که دهڵێ
[ ژیانی ههتا ههتای ئهو ژیانهیه که بتان ناسن بهوهی که تهنها تۆی خوای حهقیقی و ڕاستهقینه یهسوعی مهسیحیش ههر تۆ ناردوته]ئهمهس ئهوه دهگهیهنێ که خوا تاك و تهنهایهو مهسیحیش فرستادهی خوایه ههروهها
(مهرقهص) له بهشی دوانزهههمی ئینجیلهکهی خۆیدا ههمان شایهدی یهکتاپهرستی لهچهند جێگایهکدا دهدات دهڵێ[یهکێك له هۆشمهند ونوسهرهکان له یهسوعی پرسی دهربارهی یهکهم وهسیهت و ڕاپرسی، ئهویش وهڵامی دایهوه، ووتی یهکهم وهسیهت وراپرسی ئهی بهنی ئیسرائیل گوێ بگره پهروهردگار خوای ئێمهیه ئهویش یهك خوا و پهروهردگاره نوسهرهکه پاشان پرسی ووتی ئهی مامۆستا؟ کهواته ئهویش یهکێکه وه جگه لهویش یهکێکی ترنییه کاتێك یهسوع بینی که ئهو به ئهقڵ وهڵامی دهداتهوه ووتی تۆ له فریشتهکانی ئاسمان دوور نیت]، بهلام ئایدیای شێواو دهستکاری کراوی پۆڵس ههموو چهمك ومهفهوم و حهقیقهتی یهکتا پهرستییه سڕیهوه پاشماوهی یههودی خسته ناو واتا ئایدیای سێگانه( سێ خوای) خسته ناو.
پێم خۆشه ئهوهتان عهرز بکهم ئهو بهڵگه ڕونانهی که نیشانهی دهست ههڵبهست وگۆڕینی ئاینی مهسیحی و یههودین بریتین لهم بهڵگانه.
یهکهم: له ناوبردنی بیری یهکتاپهرستی هێنانهکایهی بیری بت پهرستی وهك شرك و هاوهڵدانان بۆ خوای گهوره له ههمووی نهگبهتی تر جهستهدار کردنی خوا واتا خوا موجهسهم بکرێت لهوهش ماڵ وێران تر که مهسیح (سڵاوی خوای لێبێت) بکرێت به خوا یان کوڕی خوا.
ئهمهش ئهوه دهگهیهنێت که ئهگهر جوان وورد بینهوه له ئاینی ماسیحی کوت ومت لێکچونه لهگهڵ بت پهرستی باوی سهردهمی ڕۆمهکان. کهله ڕاستیدا ڕووی بێگهردو درهخشانی ئینجیلیان شێواند ههرچی بیری زشت و شێوا و بهناو ئهیدیایهکی نوێ خرایه ناو ئینجیلهوه که ههمووی دهقی نامۆو دوور له ڕستی نیشان دهدات که دووره له بێگهردی ئینجیلی ڕاستهقینه لای ههموشتان ئاشکرایه له ههر سهردهمێکدا ڕاهیبێك و قهشهیهك با ئارهزوی خۆی نوسیویهتیهوه، وه بهکار کردنه سهر ئهو شارستانیهتیانهی که له سهریان بووه ئهگهر دیقهتی ئاینی مهسیحی بدرێت ههر له کاتۆلیك و پرۆتستانت و ئۆرتۆدۆکس لێکچوی ئاینی ئهقدومیهکانه یان ئاینی کریشنا یان ئاینی هیگنی که ئهم ئاینانه دهگهڕێتهوه بۆ ئاینی یهك بوونی باوك و کوڕ که سهرچاوهکهی ئاینی کۆنی بهرههمی یه که له حهزارهتی ڕۆمهکان سهرچاوهی گرتوه ههرچهنده دهڵێن که ئهم ئاینانه له هیندستان و ووڵاتی پارسهوه هاتون.
دووهم: بریتیه لهو بهڵگهیهی که ئهم ئاینانه سهدت کاری کراون که ئێستا له دهستی جولهکه و گاورهکاندان بهوهی که پێغهمبهران به خراپهکار و زینا کارو مهی خۆر و شهرواڵ پیس ناوخهنگ دهکهن که لای ههموشتان ئاشکرایه که پێغهمبهران پاك و بێگهردن که تهورات و ئینجیل شێوێندراون و پڕن لهم چهشنه تانهو تهشهرانه. بۆ نمونه له تهوراتدا هاتووه له باسی داستانی لوط پێغهمبهردا (سڵاوی خوای لێبێت) که لهگهڵ دوو کچهکهی خۆیدا له چیا له بهشی نۆزدهههمی سهفهری که بریتیه له
( پێکهاتن واتا التکوین) هاتووه که [خوشکه گهورهکهی به خوشکه........ بچوکهکهی ووت خۆت دهزانی که باوکمان پیر بووه لهم سهرزهویهشدا پیاوێك نییه بێته لامان واتا لهگهڵمان جووت بێت وهره با پێکهوه مهی دهرخواردی باوکمان بدهین و لهگهڵی جوت بین تا وهچهیهك له باوکمان بخهینهوه که دوو شهو ماییان دهرخواردی باوکیان دا وه ههردوو کچهکهشی لهگهڵیا جووت بوون، وه ههردوکیان سکیان له باوکیان پڕ بوو گهورهکهیان کوڕێکی بوو له باوکی ناوی نا "موئاب" که به باوکی موئابیهکان ناسراوه وه بچوکه کهشیان کوڕێکی بوو ناوی نا "بن عهمی" که ئهویش به باوکی بهنی
عهمون ناسراوه] ههروهها له بهشی یازدهههمی بابهتی "سمۆئیلی" دوهمدا هاتوه که پێغهمبهر داود (سڵاوی خوای لێبێت) لهگهڵ ژنهکهی "ئۆریای" موجاهیدی باوهڕدار که لایهنگری خۆی بوو زینای لهگهڵدا کردوه دهڵێ کاتێکیش که ویستی خۆی له ئۆریا ی ڕزگار بکات ناردی بۆ جهنگ لهبهرهی پێشهوه دایناو کوژرا ئهویش دهستی گرت بهسهر ژنهکهیدا. ههروهها له بهشی (38)دا له تهوراتی سهفهری پێك هاتن واتا تهوراتی "تکوین" هاتوه که (یههوزای کوڕی یهعقوب) زینای لهگهڵ ژنی کوڕهکهی خۆیدا کرد که ناوی "سامار" بوو دهڵێ :[ژنهکه له یههوزا سکی پڕ بوو دوو کوڕی لێی بوو ناوی نان "فارص" وه "زارح"] جا ئینجیلی مهتا له بهشی یهکهمدا کێشهکه لهوهدایه که نهسهب و ڕهگهز و نهژادی یهسوعی مهسیح و سولهیمان پێغهمبهر و داودی باوکی سولهیمان (سڵاوی خوا لهسهر هامویان بێت) له وهچهی "فارص" ناوزهنگ دهکات له ئهنجامی زینای یههوزا لهگهڵ ژنهکهی "سامار"ی کوڕی خۆیدا کردی .
ههروهها بهشی یهکهمی کتێبی ( هۆشهع )دا هاتووه که یهکهم قسهی خوا که کردی لهگهڵ هۆشهعدا:- ووتی بڕۆ بۆ خۆت بهزینا ئافرهتێك بدۆزهرهوه ههر بهزیناش چهند منداڵێكی لێبهنه بهرههم ، چونکه زهووی ههموو بۆن بهزینا کار و وازیان له خوا هێناوه، ئهویش چوو
(جومرهی کچی ویلامی ) گرت و سهرنجام سکی پڕ کرد که دوو کوڕی بوو به ناشهرعی واتا به زینا.
ههر له بهشی سێههم هاتوو که دهڵیت به هۆشهع ئافرهتێکی تر له بهنی ئیسرایل بۆ زیناکاری بهکاربێهنه، ههروهها له بهشی دووههمی ئینجیلی یوحهنادا هاتوه دهڵێ گوایه......
مهسیح (سڵاوی خوای لێبێت ) چووه بۆ لای کوڕێك کهزهماوندی ههبووه کوڕهکه مهی وشهرابی
لێ بڕاو بوو ئهویش به موعجیزهیهك شهش کوپ شهرابی هێنایه بهردهست .
له بهشی یهنزهههمی ئینجیلی لوقادا هاتوه که مهسیح مهیخۆرێکی زیاده ڕهو بووه .
له راستیدا ئهم جۆره ووتهنه دهست ههڵبسراوی خۆیانهو دووره له ڕوخساری پاكی ئینجل وتهوراتهوه.
سێیهم:- بریتیه لهوهی که فهیلهسوکان و یان بیرمهندهکانو مێژوو نوسهکان لهبارهی ئاینهوه چۆن
دهدوێن یان پیاوانی ئاینی خۆیان، بۆنمونه (نیچه)لهم بارهیهوه دهڵێت له مهڕ یهو جیاوازیانهی کهله نێوان ئاینی مهسیحی وههڵبهستراوهکهی (پۆڵس)دا دهڵێت:-بانگهوازی مهسیح لهراستی و جهوههروناوهرۆك دا بانگهوازێکه بۆ سیستهم و هێزو دهسهڵات.
بهڵام (پۆڵس)گۆڕی
بۆ ئاینێك که بۆته لانهی ترسنۆك و تۆقیوهکان.
وه بهردهوام دهڵێت :- پۆڵس به وه ناوزهنگ دهکات ناوی لێناوه.....
(باسکاڵی یههودیهت) چونکه بڕوای پۆڵس لهسهر بنهمایی فرتو فێڵ و ئهفسانه ئاینه کۆنهکان دامهزراندوه.
کۆڵن یولسن:- ئهو لهسهر مهسییحیهت دهڵێت مهسیح ووتوێتی خۆت سهروهرو گهورهی خۆت به بهڵام به جارێك پۆڵس ئهم بیرو باوهڕهی ههڵتهکاندوهو گۆڕیویهتی لهسر بنهماراستی خۆی نهماوه بۆیه نمونهی نامهکهی پۆڵس دینێتهوه که بۆ ڕۆمای ناردوه ئهم وتهیهی تێدا نوسیوه:
[با ههموو کهسێك سهر بۆ دهسهڵات داران دابنهوێنێت، چونکه دهسهڵات نایهت تاخوا نهی نێرێت وهههر کهس له ڕووی دهسهڵات داراندا بۆستێت کهواته ئهو کهسه له ڕووی دهسهڵاتی خواداوهستاوه] ماوهتهوه بڵێن بیروباوهڕی ئێستای مهسیحیهت له سهر بنهمایی دهستورهکانی مهسیح(سڵاوی خوای لێبێت) دانهمهزراوه بهڵکو لهسهر ئهو ئیدیاو بۆچونه خورافیهی که پۆڵس دایهناوه.
لێرهدا جێگای خۆیهتی شتێکتان بیربخمهوه که ئازادی خوازان دهڵێن مهبهستی ئسلاحی وڕێفۆرمی پڕۆتستانتی بهقانزاجی بیری ئاینی مهسیحی بوو! بهڵام بهداخهوه لهڕاستیدا وانهبوو بهڵکو به قانزاج و بهرژهوندی مهسیحییهتی پۆڵس بوو.
جیگهی خۆیهتی مێژوو نوسی بهناوبانگ "وێڵز"به نمونه بێنمهوه که له کورتهی مێژووهکهی دا دهڵێ:-مهسیح وئهم بیرو باوهڕهی ئێستا ئاسمان و ڕێسمان لهیهکهوه دوورن، بهڵام مهسیحیهت ئهمڕۆ بریتیه لهوی که پۆڵس دایهناوه.
ئهویش کهله ئهسکهندهریهی لاهوتی دهرسی خوێندوه بۆیه کاریگهری دهستوری بت پهرستی میسریهکانی لهسهر بووه که ئاینهکهی ئهوان تیدا هاتووه که مرۆڤ دهبێت بتوێتهوه له نێوان [باوك و کوڕ و گیانی پیرۆز]دا که له ئاینی میسریهکاندا [ئیزیس و هۆرس وسیزاییس] لهوهوه سهر چاوهی گرتوه، ئهگهر سهرنجتان دابێت زۆربهی مهسیحیهکان له شێوهی خاچێکدا ئهم دهقه لهسهر سنگ و نێو چاویان دهیخوێنن به ناوی[ باوك وه دایك وه گیانی پیرۆز].
چوارهم: خاڵی کۆتای بریتیه له دهسهڵاتی کڵێسا که بهردهوام درێژهی داوه به ناشرین کردنی شێوهی مهسیحیهت تا ئهو ڕادهیهی وای له خهڵکی ئهم ئاینه گهیاند بوو دهتوانن له گوناههکانیان خۆش بێت لهسهر ئهم زهویهدا ههر له زهویشهوه بهههشتیان پێ بفرۆشێت ئهگهر چی خراپهکارو تاوانبار وسهرپێچیان ئهنجام دابێت
ئهویش به کڕینی پسوڵهی بهرائهت یان نامهی لێبوردن پاك دهبونهوه دیاره پاپاکان بهڵێنی لێبوردن و لێخۆش بون وسڕینهوهی گوناههکانیان تیا دهدا دیاره هۆکارهکهشی وهرگرتنی چهند بهستهیهك پاره بوو، چونکه ئهوان خۆیان به نوێنهری خوا دهزانن ئهوان پیاوانی ئاینی بوون.
ئهمه نهك ههر دووره له راستیهوه بهڵکو گاڵته بازاڕیهکه به ئاکاره بهرزهکانی مهسیحیهت .
ههر قهشهو پاپاکان بوون حهرامیان حهڵاڵ دهکرد وه یان به پێچهوانهوه به ئارهزوی خۆیان ووشهی چاکیان دهبهخشی به بهگزادهو سهروهت مهندهکان ئهم دهقانهش که باسمان کرد له ڕێگهی یهسوعهوه دهسهڵات دراوه به پیاوانی ئاینی مهسیحیهت بۆ نمونه نامهیهکی سهدهی ههژده که له دائیرهت و مهعاریفی ئهوروپی دا نوسراوه که بۆ بهگزادهیهك له بهگزادهکانی ئیتالیا نوسراوه و دهڵێت [ ئهی فڵانی کوڕی فڵان یهسوعی پهروهردگارمان بهزهی به تۆ بهخشی ئهویش خۆی به شایسته گهیشت به ئێش و ئازارهکانی خۆی دا له خاچ لهبهر تۆ منیش ئهو دهسهڵات و نوێنهرایهتیهم پێ دراوه له تهواوی گوناههکانت خۆش بم ئهو دهسهڵاهش کڵێسا فهرزی کردوه وه من خۆم دهت بوورم له تهواوی گهناههکانت و زیاده ڕهویهکانت ئهگهر چی تاوانهکانیشت گهوره بن و بهقهد دهریایهك بنئهوه تۆمان پاك کردهوه لهلایهن پاپای باوکی پێڕؤض ووي كورسی نووێنهرایهتیمان پێ بهخشیت.
...............................................................................................................................
تێبینی: ههرچی ووشهی "رب" ههیه کراوه به "الاب" له ئینجیلدا
***********
ئهمهش مشتێك بوو له خهروارێك له سهر ئهو بنهمایانهی که ئاینی یههودی و مهسیحیهتی ئێستادا هاتوون.
که ئهم دوو ئهینه کۆتایان پێ هاتووه وه پێشتریش ئاماژهمان پێ کرد ووتمان پێغهمبهران ڕێگایان بۆ پێغهمبهرانی دوای خۆیان خۆش کردوه بزانین لهم دوو ئاینهدا دهردهکهوێت که باسی پێغهمبهری ئیسلام کراوه لهم دوو ئاینهدا دێینه سهر باسی ئهوه ئهو دهقانه بێنین که چۆن باس لهوه دهکهن ئهوهشمان له بیر نهچێت که ههموو ئاینهکان نهسخ بونهتهوه و ئهوهی که بێگهرد و بێ خهوشه تهنها ئاینی پیرۆزی ئیسلامه ئهویش لهسهر ئهم بنهمایانه به چهند ئایهتێك له تهورات و ئینجیل و قورئاندا دهیسهلمێنین.
ههڵوهشانهوه و تهواو کردن
[قُولُواْ آمَنَّا بِاللّهِ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (136)لبقره]
[بڵێن: ئێمه بڕوامان هێناوه بهخوا و بهوهی وا بۆ ئێمه هاتۆته خوار، بهوهی بۆ ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یهعقوب و ئهسباط هاتۆته خوار، وه بهوهی وا به موسا و عیسا دراوه
وه بهوهی که پێغهمبهرانی تر له پهروهردگاریانهوه پێیان گهیشتوه ئێمه جیاوازیهك له نێوانیاندا دانانێین وه ئێمه تهنها تهسلیمی فهرمانی خوای تاك و تهنهاین]
گومان لهوهدا نییه که سهرجهم پهیامه یهزدانیهکان لهسهر یهك ڕێباز پێك دێن و یهك دهگرنهوه ههموو بهرهو یهك ئهنجامیش ملی ڕێگای ڕاستیان گرتوه ئهویش ڕزگار کردنی مرۆڤایهتی و بهندایهتی تاکی مرۆڤه له خواکانهوه بۆ خوای پاك و بێگهرد ئهویش له ڕێگهی بنهما باوهڕیهکانهوه که پێغهمبهران مزگێنی و مژدهیان پێ داون وه یان به گشتی فرستاد و نێردراوهکانی خوا بانگهوازیان بۆ کردوه.
ههروهك ئاماژهشمان پێ کرد ئا بهو جۆره تهواوی پهیامهکان بهدوای یهکدا دهڕۆن و ڕیگه بۆ ئاینی دوای خۆی خۆش دهکات وه سیستهم و یاساو نهریته بۆگهنهکان لهناو دهبات و لهههر یهك بوون و فراماسیۆنێکی شارستانیهتیدا که بێته سهر ڕووی خاکهکهی، تا پرۆسهی بنیات و ڕووناکی تر بهێنێته گۆڕێ تا ڕووناکی بیرو هزرو ڕۆح دابمهزرێنێت.
مهبهست له تهواو کردن ئهوهیه که مرۆڤایهتی کۆتا پهیامی خۆی وهربگرێت لهبهرز ترین و باڵاترین وه پێش کهوتو ترین شكڵ و قاڵب داڕێژراو بێت بڕوای شارستانیهتی شیاو و شایسته بێت ئهویش که مرۆڤهکان لهبهردمیا دهستهو سان بن ئهو پهیامهش کۆتا پهیامی مرۆڤایهتیه.
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِيناً......سورهتی المائدة ئایهی 3
[ئهمڕۆ دینی ئێوهم کامل کرد وه نیعمهتی خۆمم لهسهر ئێوه تهواو کرد وه باشترین ئاینم بۆ ئێوه ههڵبژارد ئهو ئاینهش ئهینی پیرۆزی ئیسلامه].
إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللّهِ الإِسْلاَمُ....... سورهتی ال عمران ئایهتی 19
[ئاین له لای خوای گهوره تهنها ئیسلامه ]
وَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ الإِسْلاَمِ دِيناً فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ. سورهتی ال عمران ئایهتی 85
[هارکهسێك جگه له ئاینی پیرۆزی ئیسلام ههر دین و ئایدۆلۆژیاو ئاینێکی تر ههڵبژێرێت وه پهیڕهوی لێ بکات، ئهوه ئهو کارهی لێوهرناگیرێ و له دواڕۆژدا له ڕیزی ڕهنجهڕۆو زیان مهندهکانه]
پهیامه یهزدانیهکان پرۆسهی گهشهکردن و تهواو کاریان له داهێنانی تهشریعی و شارستانیهتی خۆیاندا لهڕیگای دوو ئاکارهوهیه .
یهکهم : ئاکاری سڕینهوهو ههڵوهشاندنهوهی حوکم: ئهویش بریتیه له ههڵوهشاندنهوهی شهریعهتێکی پێشو تر وه هێنانه کایهی جێگیرێك که بریتی بێت له شهریعهتێکی پشتگیر بۆ ئهوهی جێگای ئهوی تر بگرێتهوه بۆشایهکان پڕ بکاتهوه که به گورهی سهردهم و کات گۆڕاوه.
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلاً مِّن قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجاً وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَن يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ**يَمْحُو اللّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ. سورهتی رعد ئایهتی 38،39
[لهڕاسیدا ئێمه بهر له تۆ پێغهمبهرانێکمان نارد ژن و منداڵمان پێ دابوون وه هیچ پێغهمبهرێک نهبوه بهر له تۆ نیشانهیهك ببینێت، مهگهر ڕێگهی لهلایهن خوای گهورهوه پێ درابێت وه بۆ ههر ڕۆژگارێك پهرتوکێکمان ناردوه یان (پهڕاو) هارچی خوا بیهوێت لهناوی دهبات و وه ههرچی ئهو ئارهزومهند بێت دهیهێڵێتهوه وه کۆڵهکهو کتێبی ئهسڵی بریتیه له حهڵاڵ و حهرام یان یادی پهروهردگار]
جا ههر بهو جۆره شهریعهت وپهیامه ئاسمانیهکان بهگشتی کهوتونهته ژێر باری دیاردهی ههڵوهشاندنهوه مهبهست له حوکم گۆڕینه، ئهحکامهکانی شهریعهتی ئیسلامیش لهچوارچێوهی خۆیدا کهوتۆته ژێر باری بنهمای تهواوکاری زاتی له ئهحکامهکانیدا.
قورئانی پیرۆز ئاماژهی بۆ ئهم دیارده تهشریعیه تهواوکاریهی شهریعهتی ئیسلامی کردوه که دهفهرمێت :
مَا نَنسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللّهَ عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
سورهتی البقره ئایهتی 106
ئهگهر ئایهتێك له ئایهتهکانی قورئان ههڵبوهشێنینهوه "نهسخ" بکهین یان لهبیری ببهینهوه ئهوا ئهو ئایهته ههڵناوهشینینهوه ئهگهر لهو چاکتر یان نمونهی ئهومان نههێنابێتهوه وه خوای گهوره توانای بهسهر ههموو شتێکدا ههیهو ههر خۆی باڵا دهسته .
ئهمه مهبه ست به گهیشتبه فهرمانڕهوایهتی و حوکمرانیهتییه و گهیشتنه به بنهما یاسایهکان وه بۆ داڕشتینی بنهما تهشریعیهکان وه چۆن مرۆڤهکان ئاراسته دهکات جۆری ڕهفتارو پهیوهندیان پتهوتر دهکات.
دووهم: ئاکاری پهرهپێدان و گهشهکردن و درێژه کێشان له ئهحکام و یاساو تێگهیشتن له چهمکهکاندا: بێگومان ههر پهیامێك که لهلایهنی خوای گهورهوه بۆ مرۆڤایهتی هاتبێت له قۆناغێك له قۆناغهکانی ژیاندا بووه گومانیشی تێدا نییه خاوهنی بهرفراوانترین ئاسۆ بوون وه سهرتاپا گشتگیر تر له ڕێخستنی کۆمهڵگا بوون وه چآلاك کردنی مرۆڤ و باڵا ترین لایهنه جۆراو جۆرهکانی سۆسیۆلۆژی و ئهنتۆنۆژیاو پڕ توانا ترین پهیام بووه له ههموو سهردهمهکاندا بهگوێرهی شاستانیهتهکان.
بهم پێیه ئهگهر لهسهر ئهم ڕێچکهیه ووتوێژ بکهین درێژهی ڕهوتی خۆی داوه پهیامه ئاسمانیهکان تا دوا مهنزڵگای خۆی که کۆتا پهیام پهیامی ىێگهردی ئیسلامه که بۆ حهزرهتی (محمد)پێغهمبهری ئیسلام (دروودو سولامی خوای لێبێت) هاتوه که قورئانی پیرۆز له فهرمودهیاکی خۆیدا ئهم دیارده شریعیه یاسا داڕێژه داهێنانه له پهیامهکهدا تۆمار کردوهو پهیوهندی نێوان بنهماکانی ڕوون کردۆتهوه که دهفهرمێت
وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْهِ فَاحْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ عَمَّا جَاءكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجاً وَلَوْ شَاء اللّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَـكِن لِّيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُم فَاسْتَبِقُوا الخَيْرَاتِ إِلَى الله مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ. سورهتی المائدة ئایهتی 48
[ئهو کتێبه که بریتیه له قورئانی پیرۆز ناردویهتیه خوارهوه بۆ سهر پێغهمبهر که ههموو کتێبه ئاسمانیهکانی به حهق زانیوهو شایهدی داوه به حهق بۆ ههموویان وه ههموویانی بهڕاست و دروستی پهرتوکه ئاسمانیهکانی دهرخستوه که وا بوو تۆش ئهی پێغهمبهر لهناو ئهواندا (ئههلی کیتاب) حوکم بهوه بکهن که خوا ناردویهی شوێن ههواو ئهرهزوهکانی ئهوان مهکهوه پهیڕهویان لێمهکه ئهگهر داواین لێکردی وه بۆ ههریهك لهو گهلانه شهریعهت و بهرنامهو پرۆگرامێکمان ناردوه وه بهندایهتیشمان بۆ دیاری کردبوون وه (ئهگهر خوا به ویستی ئهزهلی و بڕیاری ئهزهلی بیویستایه) ئهوه ههموتانی دهکرده یهك ئومهت و نهتهوه بهلام خوای گهوره ئهوکارهی نهکرد تا پێشبڕکێ له ئاکاری خێروچاکهدا بکهن چونکه گهڕانهوهی ههموتان بۆلای خوایه وه ئهو خوایه لهههرشتێکدا که ئێوه جیاوازیتان ههیه ئاگادارتهان دهکاتهوه له سزای ناکۆکیهکان و کارو کردوه خراپهکانتان].
مژده پێدانی پێغهمبهری خوا (دروودو سڵاوی خوای لێبێت)
پاش ئهوهی بۆمان دهرکهوت که سهردهمی دوو ئاینی یههودی و مهسیحی له ڕووی واقعیی، مێژووی کۆتایی هاتووه ئهو کات پرۆسهی ههڵوهشانهوهو تهواو کردن دهبێته کارێکی سروشتی لهبانگهوازی پهیامی خودایدا وهههر دهبێت مرۆڤ پهنا بهرێته بهر ئاینێکی تر تا ڕۆحی خۆی تێر بکات.
پوختهی باسهکهمان ئهوهیا که کۆتای هاتووه به تهواوی یاسا تهشریعی و ئهحکام و ههموو بنهماکانی ئهو دوو ئاینه که بههیچ شێوهیهك کاری پێ ناکرێت وه ههر ئهو دوو ئاینهش مژدهی تهواویان داوه به هاتنت پێغهمبهری ئیسلام ته خهڵکی ئاگادار بێتهوه که شوێن ئهو سهروهری مرۆڤایهتیه بکهون.
وَلَمَّا جَاءهُمْ كِتَابٌ مِّنْ عِندِ اللّهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ وَكَانُواْ مِن قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُواْ فَلَمَّا جَاءهُم مَّا عَرَفُواْ كَفَرُواْ بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّه عَلَى الْكَافِرِينَ
سورهتی البقره ئایهتی 89
[کاتێك که قورئان له لایهن خواوه هات بۆ پێغهمبهر لهگهڵ ئهوهدا که پهیام و کتێبهکانی ئهوان ئهم قورئانهیان دهسهلماند وه لهگهڵ ئهوهشدا پێش هاتنت و چاوهڕوانی زاڵ بون و سهرکهوتنیان دهکێشآ بهسهر کافرو خوا نهناسهکاندا بههۆی دهرکهوتنی کۆتا پێغهمبهر( ئهوان له خوا به نێوی ئهو پێغهمبهره داوای سهرکهوتن و زاڵ بونیان دهکرد)، بهڵام کاتێك که هات نیشانهی ئهو پێغهمبهرهیان ناسیهوه بهڵام بڕوایان پێ نههێنا دهك نهفرینی خوای گهوره له کافرو بێباوهڕان بێت]
قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِن كَانَ مِنْ عِندِ اللَّهِ وَكَفَرْتُم بِهِ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّن بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى مِثْلِهِ فَآمَنَ وَاسْتَكْبَرْتُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ. سورهتی الاحقاف ئایهتی 10
[واتا ئهی پێغهمبهر ئێوه لاتان وایه ئهو کهسانهی که ئینکاری قورئان دهکهن پێیان بڵێ ئێوه لاتان وایه چ کارێك لهسهر ئهوه دهکات که ئهم قورئانه بڕوای پێ بێنن و لهلایهن خوای گهورهوه هاتوه مادام که ئێوه ههر بڕوای پێ ناهێنن له کاتێکیشدا که شاهێدێکی بهنی ئیسرائیلی (عبدلله کوری سهلام) شایهتی لهسهر حهقیقهتی ئهو قورئانه بدات و بڕوای پێ بێنێت بهڵام ئێوه لوت بهرزی دهکهن جگه لهوهی که بهدهستی خۆتان خۆتان ماڵ وێران دکهن بێگومان خوای گهوره کهسانی ستهمکار ڕینمونی ناکات]
ئهم ئایهته لهسهر (عبدلله کوڕی سهلام) هاته خوارێ کهسێك بوو له بهنی ئیسرائیل پاشان موسڵمان بوونی خۆی ڕاگهیاند به پێغهمبهر (دروودو سڵاوی خوای لێبێت) فهرموی له جولهکهکان بپرسه دهربارهی من بزانه چی به تۆ دهڵێن دیار بوو ئهو ئازیزه که پرسی له وهڵامدا ووتیان (عبدللهی کوڕی سهلام) له ههمومان زانا ترو وه دهم ڕاستی ههمومانهو وه گهورهو پێشهوامانه وه کهسێکی بهتوانایه پێغهمبهری خوا (دروودو سڵاوی خوای لێبێت) فهرمووی لهو بپرسن که سیفهت و وهسفهکانی من له تهوراتدا به ڕوونی و ئاشکرای باس کراوه ئهوه بوو ئهویش شایهتی بۆ پێغهمبهر(دروودو سڵاوی خوای لێبێت) داو ئیمانی خۆی ڕآگهیاند .
چهندهها ئایهتی تر ههیه که باس لهوه دهکات کهله تهورات و ئینجیلدا که باسی پێغهمبهری خوا (دروودو سڵاوی خوای لێبێت) کراوه با لێرهدا واز له دهقه قورئانیهکان بهێنین تا نهڵێن موسڵمانان به قورئانهکهی خۆیان باڵگه دێننهوه بۆ باسی پێغهمبهرهکهیان، بهڵکو بڵگهی تهورات و ئینجیلی خۆیان بهێنینهوه وه یان ووتو وێژی زاناکانی خۆیان که لێکۆڵینهوهکانیان لهبهرانبهر پێغهمبهری ئیسلامدا (دروودو سڵاوی خوای لێبێت) کردوه.
پرۆفیسۆری زانای مهسیحی (دایڤید بنجامین کلدانی) کهلهبارهی پێغهمبهری خواوه دهڵێت: تهورات و ئینجیل دهربارهی هاتنی (محمد) (دروود و سڵاوی خوای لێبێت) وا دهڵێت که له دهقه ئینجییهکاندا هێناویهتی جاخت لهسهر کهسایهتی ئهو پێغهمبهره دهکات مژدهی پێدراوه که ههواڵێکی سروشییه که دهڵێت نورێکی درهوشاوه نمونهی درهخشانی خۆر وه نورێک له( فاران)هوه هاتووه که خۆی بریتیه له (سارانی مهککه) وه ئهم ووشهیهش له تهوراتدا هاتوه له بهشی (33)ی تکوین که له ڕستهی دوای ئهو دهقه ئاوا نوسراوه [پهوهردگار له سیناوه هاتوو له سهعیرهوه بۆیان ههڵهات وه کاتێك له چیای فارانهوه درهوشایهوه لهدهم کهلهکهیهوه لهگهڵیدا دهههزار پیاوی پیرۆز هاتن لهدهستی ڕاستی ئاگرێك بوو که شهریعهتی تێدا بوو ههڵچوو بوو].
جا نوری پهروهردگار تهشبیهی کردوه به نوری خۆر کهله خۆی له سیناوه هاتوه و له سهعیرهوه بۆیان ههڵهاتوه بهڵام نورهکه له ماجدی فارانهوه درهوشااوهتهوه که پێویست بوو دهربکهوێت لهگهڵ دهههزار پیاوی پیرۆزدا بهدهستی ڕاستی شهریعیتێکی بۆ ههڵگرتبوون.
له ڕاستیدا له هیچ سهردهم و کاتێکدا هیچ یهکێك له پێغهمبهرانی بهنی ئیسرائیل به مهسیحیشهوه (سڵاوی خوایان لێبێت) هیچ پهیوهندیهکیان به فارانهوه نهبووه وه فارانیش شاخێکه لای مهککه.
بهڵکو هاجهر لهگهڵ ئیسماعیلی کوڕیدا له ناوچهی سارانی فاراندا نیشتهجێ بوون.!
ههروهها له جیگایهکی تردا له لاپهڕه (33)دا لهوهحی (ئیسحاحی ئهشعیا) هاتوه که له ئیسحاحی (21)ئایهتی (13-17)دهڵێ :ئهم سروشه سروشێکه که له تهرهفی ووڵاتی عهرهبهوه شهو نهخونیتان بۆ دهکات و کاروانی ڕاستیتان بۆ دهخاته ڕێ ئهی دانیشتوانی سهر زهوی که دهزانن دهگاته جێ ههریهکه بۆ خۆی به نانهکهی دهستیهوه ههڵدێت چهنکه ئهوان لهبهرانبهر شمشێرهکاندا و لهبهرانبهر تیره دابهستراوهکاندا و لهبهرانبهرتین سهندنی جهنگدا ههڵدێن، سهروهر ئاوای پێ ووتم، کهله ماوهی ساڵێکدا وهك ساڵی (ئهجیر) ههموو سهربازێکی قیدار لهناو دهچێت وه باقی تیرهاوێژهکانی تر، پاڵهوانانی بهنی قیدار ههڵدێن و دهپوکێنهوه.
له دهقێکدا به ئاشکرا باس له پێغهمبهری خوا (دروودو سڵاوی خوای لێبێت) دهکات دهڵێت:
له داهاتودا ههموو نهتهوهکان دهشڵهقێنم (ئهحمهد) دێت بۆ ههموو نهتهوهکان ئهوجا ئهم ههموو ماڵهکان پڕ دهکات له سهربهرزی....
پهروهردگاری سهربازان ووتویهتی زیو من خاوهنیم وه زێڕیش ههر من، ئاوا دهڵێت پهروهردگاری سهربازان لهم شوێنهدا سهلام و ئاشتی دهبهخشم ئاوا دهڵێت پهروهردگاری سهربازان ئهم دهقه له ئیسحاحی دووهم له سهفهری حهجی ڕستهی (7-9)دا هاتووه.
پرۆفیسۆر دیڤید بنجامین کلدانی دهڵێت: خۆم ههڵسام به وهرگێڕانی ئهم دهقه که نوسخهیهکم له ئینجیله کۆنهکه لهلا مابوو که ئهویش ئافرهتێكی ئاشوری ئامۆزای خۆم بهخواستن پێی دابوم وه ئهو بهرگه به زمانی نیشتمانی باوی ئهو سهردهمه نوسرابوهوه بهڵام با سهیرێکی ووشه تهرجومه کراوهکهی کهله عیبرییهوه وهرگیراوه ووشهی (حهمدا)یه بۆ (ئهحمهد) بهکار هاتوه ئهویش بهمانای ئومیدو ئارهزو تهرجومه کراوه وه ووشهی (شالوم)یش بۆ (ئیسلام) تهرجومه کراوه وه پاشان (قسیس. پرۆفیسۆر عبدالاحد) دهڵێت: کاتێك که ئهم دهقهم بینی یهکسهر بروام پێ هێناو زانیم که (محمد) (دروودو سڵاوی خوای ڵێبێت) نێردراو و فرستادهی خوایه وه موسڵمان بوونی خۆم ڕاگهیاند ئیتر نکۆڵی و ئینکاریم نهکرد تێیدا چونکه ڕێك گهنجاوه لهگهڵ کهسایهتی (ئهحمهد) ونێردراوی به ئیسلام ههردوو ووشهی (حهمدا ، شالۆم) یان له جێگایهکی تردا به(شهلاماش ) که دهلالهتن له سهر مانای ههردوو ووشهی (ئهحمهد وه ئیسلام) .
ئهوهی که لێ دواین پێشتر ئاماژهمان بۆ کرد سهردهمی کۆن بوو یان تهورات،بهڵام بێنه سهر ئینجیله ی که لهبهر دهستایه بزانین چۆن باسی پێغهمبهری ئازیز دهکات(درودوسڵاوی خوای لێبێت)وێڕای ئهو شێواندنانهی که ئاشکرا پێوهی دیاره. له لاپهره (49-50)ی یوحهنادا هاتووه دێڕی (15-25)دهڵێت ئهگهر ئێوه منتان خۆش دهوێت وهسیهت و ڕاپرسییهکانم بپارێزن منیش له باب داوا دهکهم ئهویش "بارقلید" خهبات گێڕێکی ترتان پێ دهداتتا لهگهڵتان بمێنێتهوه بۆ ههتاههتای .
خهبات گێڕی گیانی پیرۆز ئهو کهسهیه که له دوای باب ههربهناوی من دینێرێت ئهو خۆی ههمووشتێکتان فێر دهکات ئهو شتانهتان بیر دهخاتهوه که من پێشتر پێم ووتون.
زۆرتان لهگهڵ نادوێم چونکه سهرۆکی ئهم جیهانه بۆ خۆی دێت و که هیچ شتێك نییه له مندا هی ئهو نهبێت جا که ئهو هات ئهو خهبات گێڕه لهلایهن گیانی حهقهوه من بۆتان دهنێرم ئهویش ههر له بابهوه دهردهچێت ، ئهو دهم ئهو شاهیدیش بۆ من دهدات بهڵام من حهقیقهتان پێ دهڵێم ئهو کهسه چاکتره بۆ ئێوه لهوهی که من دهربچم تا من دهرنهچم وه نهڕۆم ئهو خهبات گێڕه نایهت بۆتان، بهڵام گهر من چووم ئهو دهنێرم بۆتان ئهویش ههرکات هات جیهان شمشێر دهگریت بۆ ئهوهی گوناهو تاوان نههێڵێت و خێرو چاکه لهسهر دادپهروهری و لێپرسینهوه ئهنجام دهدات لهسهر گوناهو تاوان هۆکهی ئهوهیه که ئهوان بڕوا به من ناکهن ناهێڵن که من ڕۆشتم بۆ لای پهوهردگار ناشم بیننهوه بهڵام ئهو سهردارو لێپرسراوه چونکه ئهو سهرۆکی ئهم جیهانهیه خۆی دین و ئاینێکی گرتووه ئهوجا من گهلێ شتی تریشم لهلایه که پێتان ڕابگهیهنم، بهڵام ئێوه ناتوانن بچنه ژێری و لهئهستۆی بگرن بهڵام ئهو گیانی حهقه که هات ڕێنمونیتان دهکات و ئامۆژگاریتان دهکات بۆ ههموو حهق و ڕاسیتیهك چهنکه ئهو کهسه له خۆیهوه نادوێت و قسه ناکات وه ههر شتێك لهلای بابهوه بێت پێتان دهڵێت ههواڵی کۆمهڵێك ڕووداوی داهاتوتان پێ ڕادهگهیهنێت ئهو کهسه من سهربهرزو مهزن دهکات چونکه من ههرچیم ههیه ئهو بۆ خۆی دهبات و وهری دهگرێتهوه ههموو ههواڵێك به ئێوه دهگهیهنێت.
لێرهدا به ووردی دهمهوێت چهند خاڵێك بخهمه ڕوو
1- مهسیح (سلاوی خوای لێبێت) وهسیهت دهکات و مژده دهدات به هاتنی خهبات گێڕێك و کار سازێك لهدوای خۆی.
2- هاتنی کار سازو ئهو پهیامبهره بهستراوه به ڕۆشتنی مهسیحهوه (سڵاوی خوای لێبێت).
3- ئهو کهسه نێردراوه لهلایهن خوای گهورهوه واتا موعجیزهی ههیه.
- ئهو کهسه ههموو شتێك دهزانێت.4
5- ئهو کهسه به یادی خهڵکی دێنێتهوه ئهوهی که مهسیح (سڵاوی خوای لێبێت) وتوویهتی.
6- ئهو شایهتی راستگۆی بۆ مهسیح (سڵاوی خوای لێبێت) دهدات.
7- جیهان شوێن ئهینهکهی دهکهون.
8- ئهو کهسه له خۆیهوه نهدوێت بهڵکو بهوه دهدوێت که دهی بیستێ.
9- ئهو کهسه ههواڵ بهشتی داهاتوو دهدات.
10- ئهو کهسه مهسیح (سڵاوی خوای لێبێت) سهر بهرزو مهزن دهکات.
11- ئهو کهسه بۆ ههتاههتای لهگهڵتان دهمێنێتهوه.
کهواته (تبیان لکل شیئا) به ئاشکرا ههواڵی ناردنی پێگهمبهری ئازیزه (دروودو سڵاوی خوای لێبێت)
من (11)خاڵم نوسیوه، بهڵام زۆر لهوه زیاتر ههڵدهگرێت که لێی بکۆڵیتهوه.
شتێکی زۆر باڵکێش که سهرنجی منی ڕاکێشا ئهویش ئهوهیه که نوسراوه ئاینهکهشی له جیهان بڵاو دهبێتهوه بۆ ههمیشهی و ههتا ههتای دهمێنێتهوه، دیاره ئهو بیرو باوهڕهی ئێمه زیاتر پتهوتر دهکات. موعجیزهیهکی تر ڕووی داوه ئالهم دهقهدا ئهوهش ووشهی خهبات گێڕو کارساز هاتوه ، له ڕاستیدا تهرجومهی ووشهیهکی شێوێندراوی یۆنانیه که ئهو زمانهیه که له سهرهتادا ئینجیلی یوحهنای پێ نوسراوهتهوه که ووشهکهش بریتیه له (بیریکلیتۆس) که بنهڕهتی ووشهکه بریتیه له ووشهی (ئهحمهد)، بهڵام ووشه که له ئینجیلدا گۆڕاوه بۆ (بارکلیتۆس) که بنهڕهتی ئهم ووشهش به خهبات گێڕو کارساز دێت.
ئامهش بهتهواوهتی ئهو ئایهته موعجیزهکهیمان نیشان دهدرێت که خوای گهوره دهفهرمێت له سهر زمانی (عیسا) (درودی خوای لێبێت):
وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُم مُّصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّراً بِرَسُولٍ يَأْتِي مِن بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جَاءهُم بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُّبِينٌ
سورهتی صف ئایهتی (6)
{کاتێك که عیسای كوڕی مهریهم به بهنی ئیسرایلیهکانی ووت منیش ههر پێغهمبهری خوام و ڕهوانهکراوم بۆلاتان، بڕوام بهوهیه لهبهردهستمدایه له تهورات ههیه ، مژدهی پێغهمبهرێکتان پێ دهدهم که پاش من دێت و ناوی (ئهحمهده) بهڵام کاتێک ئهوپێغهمبهرهی ئێمهیان بۆ هات وله گهڵ خۆیدا چهندین ئایهت وبهڵگه وموعجیزهی هێنا،ووتیان ئهم (ئایهت وبهڵگهنه قۆرئانهی ) ئهو سحر وئهفسانهیه وجادویهکی ئاشکرایه].
................................................................................
تێبنی : قهشه (دیڤد بنجامین کلدانی ) بهوهڕی به ئیسلام هێناو ناوی خۆی گۆڕی بۆ پڕۆفیسۆر
(عهبدول ئهحهد داود) و، خۆی له هۆزی کلدانیه خوا پهرستهکانی سهر به کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆمانیهو ، خاوهن بهڵگه نامهی[ لیسانسه ]له زانستی لاهوت دا ، کهپاش ئیسلام بوونی کتێبێکی دانا به ناوی {موحهمهد له پهرتوکی پیرۆزدا}.
(فاران) بریتیه له سارانی مهککه، ئاماژه کردنه به جێگاو ووڵاتی هاتنی پێغهمبهر حهزرهتی {موحهمهد} [درودو سڵاوی خوای لێبێت ]، که دهههزار جهنگاوهری له مهدینهوه هێنا بۆ گرتنی مهککه، ههروهك ههمومان ئاگامان له داستانی گرتنی مهککه ههیه.
گهڕانهوه بۆ لاپهڕهی ناسینی عهلمانیهت
گه ڕانه وه بۆ لاپه ڕه ی سه ره تای ڕێگای ڕاستی